(VnMedia) - Việt Nam đã trải qua nhiều lần cải cách chính sách tiền lương trong vài chục năm qua. Từ năm 2001, lương tối thiểu đã được điều chỉnh tới 8 lần. Mức lương tối thiểu đã tăng gần gấp đôi trong 4 năm qua. Thế nhưng cán bộ công chức, viên chức (CBCCVC) làm việc ở thành phố lớn, khu đô thị vẫn không đủ sống bằng lương.

Công chức phải sống được bằng lương

Tại hội thảo khoa học với chủ đề “Đa dạng hóa nguồn lực cải cách tiền lương cán bộ, công chức, viên chức giai đoạn 2011-2020”, TS Nguyễn Hữu Dũng, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Lao động và Xã hội, cho rằng tồn tại lớn của chính sách tiền lương là duy trì quá lâu mức lương thấp đối với CBCCVC. Các lần cải cách vừa qua luôn bị chi phối tuyệt đối bởi khả năng của ngân sách nhà nước (NSNN), nên đã thực hiện một chính sách tiền lương quá thấp, chỉ đáp ứng 60 – 70% nhu cầu mức sống tối thiểu của người lao động.

Theo kết quả điều tra của Công đoàn viên chức Việt Nam, tiền lương cứng của CBCCVC khá thấp, phần lớn là hưởng lương ở mức cán sự và chuyên viên, chiếm khoảng 73%, còn ở mức chuyên viên chính là 24% và chuyên viên cao cấp là 3%.

Trong khi tiền lương không đủ sống thì thu nhập ngoài lương lại rất cao (tùy thuộc vào vị trí, chức danh công việc). Nguồn thu nhập này lại không minh bạch, không giới hạn và chủ yếu là không chính đáng do lợi dụng quyền lực để tham nhũng, tiêu cực…

Theo TS Nguyễn Hữu Dũng, mục tiêu của cải cách tiền lương CBCCVC là phải đảm bảo tiền lương là thu nhập chính, (chiếm khoảng 75 – 80% tổng thu nhập) và tiền lương trả cho CBCCVC có ngạch, bậc thấp nhất phải ở trên mức trung bình của lao động khu vực thị trường (doanh nghiệp) để họ gắn bó với khu vực nhà nước và làm tròn trách nhiệm công vụ của mình, góp phần chống tiêu cực, tham nhũng.

Xây dựng thang bảng lương của cán bộ, công chức theo hướng quy định mức lương, không theo hệ số, ứng với chức danh và vị trí công việc, tiến tới công bố tiền lương năm cho chức danh và vị trí làm việc để khắc phục việc gắn hệ số lương với mức lương tối thiểu chung.

Tiền lương trả cho CBCCVC phải đảm bảo mức sống của họ ở mức trung bình khá của lao động trong xã hội; lấy mặt bằng tiền lương khu vực thị trường làm căn cứ thiết lập quan hệ tiền lương khu vực nhà nước.

Tách tiền lương của lãnh đạo cấp cao từ Bộ trưởng và cấp tương đương trở lên ra khỏi quan hệ tiền lương thấp nhất – trung bình – tối đa, và tiến tới công bố tiền lương năm cho các chức danh này.

Cải cách từ cơ chế tạo nguồn

Tuy nhiên, nút thắt khó gỡ nhất trong cải cách tiền lương chính là cơ chế tạo nguồn. Cơ chế tạo nguồn tiền lương trước hết phải dựa trên cơ sở, mục tiêu cải cách tiền lương. Tuy nhiên, các lần cải cách vừa qua chúng ta đã làm một bài toán ngược là từ phần NSNN dành cho cải cách lương để từ đó quy ra định hướng cải cách phù hợp. Cách làm “gọt chân cho vừa giày” này đã dẫn đến thất bại và rất nguy hiểm.

Vấn đề cơ bản là cơ chế tạo nguồn chưa được tháo gỡ dẫn đến việc cải cách tiền lương bị rơi vào vòng luẩn quẩn, mọi cải cách chỉ là khẩu hiệu, không giải được bài toán đặt ra trong thực tiễn và dẫn đến những hệ lụy phải trả giá đắt.

Bởi vậy, đổi mới cơ chế tạo nguồn cải cách tiền lương giai đoạn 2011 – 2020 phải bắt đầu từ quyết tâm chính trị rất cao và tư duy chiến lược, đồng thời phải có những đột phá.

Một số vấn đề quan trọng nhất trong cơ chế cải cách nguồn được TS Dũng nêu ra là: Quản lý chặt và giảm đến mức tối đa đối tượng hưởng lương từ NSNN. Đẩy mạnh xã hội hóa khu vực sự nghiệp dịch vụ công nhằm giảm dần tỷ trọng chi từ NSNN cho khu vực này. Chia khu vực này ra làm 3 loại cơ sở cung cấp dịch vụ công với 3 cơ chế khác nhau.

Các cơ sở cung cấp dịch vụ công không có nguồn thu thì ngân sách nhà nước trả lương và áp dụng chính sách tiền lương như cán bộ công chức. Các cơ sở có nguồn thu nhưng chưa tự trang trải được hết chi phí thì Nhà nước hỗ trợ một phần và tiến tới tự chủ về kinh phí. Đối với các cơ sở dịch vụ công có nguồn thu tự trang trải được toàn bộ chi phí hoạt động thì áp dụng chính sách tiền lương theo cơ chế thị trường.

Tách dần tổng quỹ lương từ NSNN và Quỹ BHXH, nguồn chi trả chính sách ưu đãi cho người có công, trợ giúp xã hội theo một cơ chế tạo nguồn và chi trả tương đối độc lập với NSNN, giảm dần áp lực tăng kinh phí từ NSNN khi thực hiện cải cách tiền lương CBCCVC. Trong đó, cần tách chính sách BHXH của CBCCVC hưởng lương từ NSNN và BHXH cho lao động khu vực thị trường.

Chính sách tiền lương đối với cán bộ CCVC là một trong những chính sách kinh tế xã hội cơ bản và đặc biệt quan trọng của quốc gia. Hệ lụy của nó đối với nền kinh tế xã hội là không thể lường trước được. Theo TS Dũng, có thể nói, CBCCVC không đủ sống bằng tiền lương sẽ là một tai họa lớn, phá hỏng nền công vụ và làm tha hóa đội ngũ CBCCVC.

Hoàng Yến